Bình chọn

EVN giải đáp 12 vướng mắc về điện mặt trời mái nhà theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP

Nội dung bài viết

Nghị định 243/2026/NĐ-CP đang nhận được sự quan tâm lớn từ chủ đầu tư, doanh nghiệp, nhà thầu EPC và các đơn vị triển khai điện mặt trời mái nhà. Đặc biệt, nhiều vấn đề liên quan đến bán điện dư, công tơ hai chiều, Zero-Export, BESS, công suất kW – kWp và thời hạn hợp đồng mua bán điện vẫn khiến không ít đơn vị lúng túng khi áp dụng thực tế.

Sau khi Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC) và Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) báo cáo một số khó khăn trong quá trình triển khai, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã có văn bản hướng dẫn gửi các Tổng công ty Điện lực.

Phụ lục kèm theo văn bản EVN giải đáp 12 vướng mắc về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ (ĐMTMN TSXTTT) và cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Trong bài viết này, Vtek Solar tổng hợp lại những nội dung quan trọng để chủ đầu tư, doanh nghiệp, nhà thầu và đại lý có thể nhanh chóng nắm bắt trước khi thiết kế và triển khai dự án.

1. Đăng ký và thông báo phát triển điện mặt trời mái nhà thực hiện thế nào?

hướng dẫn thông báo lắp đặt điện năng lượng mặt trời với điện lực

Một trong những vấn đề được quan tâm đầu tiên là việc chia sẻ dữ liệu thông báo và đăng ký phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Theo nội dung hướng dẫn, căn cứ Điều 15 và Điều 18 Nghị định 58/2025/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 243/2026/NĐ-CP, các Tổng công ty Điện lực và Công ty Điện lực cần chủ động phối hợp với cơ quan tiếp nhận hồ sơ tại địa phương.

Mục tiêu là bảo đảm đơn vị quản lý lưới điện có đầy đủ thông tin cần thiết để thực hiện trách nhiệm liên quan đến đấu nối, vận hành và quản lý nguồn điện.

Việc trao đổi thông tin có thể được thực hiện thông qua:

Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính.
Các nền tảng điện tử được cơ quan có thẩm quyền sử dụng.
Hình thức trao đổi dữ liệu điện tử phù hợp theo quy định.

Theo nội dung văn bản được dẫn chiếu, EVN cũng đang phối hợp với các đơn vị liên quan để triển khai quy trình liên thông xử lý thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.

Chủ đầu tư cần lưu ý gì?

Trước khi thi công hệ thống, chủ đầu tư nên xác định rõ dự án thuộc trường hợp:

Chỉ cần thông báo phát triển nguồn điện.
Phải thực hiện thủ tục đăng ký.
Có nhu cầu bán sản lượng điện dư.
Có đấu nối với lưới điện từ cấp trung áp trở lên.

Việc xác định đúng ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế tình trạng phải điều chỉnh hồ sơ hoặc thiết kế sau khi hệ thống đã được triển khai.

2. Ai phải trả tiền công tơ điện hai chiều khi bán điện mặt trời dư?

Đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà có nhu cầu bán điện dư lên lưới điện, vấn đề công tơ đo đếm hai chiều là nội dung rất quan trọng.

Theo nội dung hướng dẫn, tổ chức hoặc cá nhân sở hữu nguồn điện có bán sản lượng điện dư có trách nhiệm đầu tư:

Công tơ đo đếm điện hai chiều.
Thiết bị truyền dữ liệu từ xa.
Các thiết bị cần thiết phục vụ công tác đo đếm theo yêu cầu.

Quy định này được dẫn chiếu tại điểm c khoản 2 Điều 37 Nghị định 58/2025/NĐ-CP.

Tuy nhiên, quy định không loại trừ trường hợp bên mua điện hỗ trợ cung cấp hoặc lắp đặt thiết bị nếu hai bên có thỏa thuận.

Việc quản lý tài sản, chi phí đầu tư và các nội dung liên quan sẽ được thực hiện theo quy định hiện hành và phân cấp của EVN.

Kinh nghiệm khi triển khai

Chủ đầu tư không nên chờ đến khi hệ thống hoàn thành mới làm việc với điện lực về công tơ.

Tốt nhất, ngay từ giai đoạn thiết kế cần trao đổi với đơn vị điện lực địa phương để thống nhất:

Loại công tơ sử dụng.
Vị trí lắp đặt.
Phương thức đo đếm.
Thiết bị truyền dữ liệu.
Yêu cầu kết nối và nghiệm thu.

Điều này giúp tránh trường hợp phải thay đổi thiết bị hoặc thi công lại hệ thống đo đếm sau khi dự án đã hoàn thành.

3. Có được bán điện mặt trời dư vượt 50% sản lượng điện phát không?

Có thể.

Đây là một trong những điểm đáng chú ý trong hướng dẫn triển khai Nghị định 243/2026/NĐ-CP.

Theo nội dung EVN giải đáp, các bên có thể thỏa thuận tỷ lệ mua bán điện dư cao hơn 50% sản lượng điện phát đến hết ngày 31/12/2030.

Quy định được viện dẫn không đặt ra một tỷ lệ tối đa cụ thể đối với trường hợp các bên thỏa thuận mua lượng điện dư cao hơn mức 50%.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa mọi hệ thống đều mặc nhiên được bán toàn bộ lượng điện dư.

Tỷ lệ mua bán thực tế còn phụ thuộc vào:

Khả năng tiếp nhận của lưới điện.
Điều kiện vận hành của lưới điện khu vực.
Khả năng bảo đảm an toàn hệ thống.
Phương án đấu nối.
Thỏa thuận giữa bên bán và bên mua điện.

Hiểu đơn giản như thế nào?

Mức 50% không phải trong mọi trường hợp đều là “trần tuyệt đối”.

Nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định và bên mua điện có khả năng tiếp nhận, hai bên có thể xem xét thỏa thuận một tỷ lệ phù hợp.

Đây là nội dung chủ đầu tư cần đặc biệt lưu ý khi tính toán bài toán tài chính cho hệ thống điện mặt trời có mục tiêu bán điện dư.

4. Phân biệt công suất kW và công suất tấm pin kWp như thế nào?

Một vấn đề thường xuyên gây nhầm lẫn khi thiết kế và đăng ký hệ thống điện mặt trời là sự khác nhau giữa kW và kWp.

Theo nội dung hướng dẫn:

Công suất phát triển nguồn điện – kW

Công suất phát triển nguồn điện được xác định theo công suất của bộ chuyển đổi nghịch lưu – inverter.

Đơn vị sử dụng là kW.

Ví dụ:

Một hệ thống sử dụng inverter có tổng công suất AC là 100 kW thì công suất phát triển của nguồn điện được xác định theo mức 100 kW.

Tổng công suất tấm quang điện – kWp

kWp được xác định dựa trên tổng công suất định mức của các tấm pin mặt trời được lắp đặt thực tế.

Ví dụ:

Nếu hệ thống sử dụng 200 tấm pin công suất 600 Wp/tấm thì tổng công suất pin là:

200 × 600 Wp = 120 kWp.

Như vậy, một hệ thống hoàn toàn có thể có cấu hình:

100 kW inverter + 120 kWp tấm pin.

Theo nội dung văn bản hướng dẫn được đề cập, hai đại lượng này được áp dụng riêng biệt và không đặt ra giới hạn tỷ lệ cứng giữa công suất inverter và tổng công suất tấm quang điện.

Vì sao chủ đầu tư cần hiểu rõ?

Việc phân biệt kW và kWp ảnh hưởng trực tiếp đến:

Hồ sơ đăng ký nguồn điện.
Thiết kế hệ thống.
Lựa chọn inverter.
Tính toán sản lượng điện.
Tỷ lệ DC/AC.
Hiệu quả đầu tư của dự án.

5. Điện dư từ hệ thống lưu trữ BESS được mua bán thế nào?

Ngày càng nhiều hệ thống điện mặt trời doanh nghiệp kết hợp BESS – Battery Energy Storage System để tăng tỷ lệ tự dùng và tối ưu chi phí điện.

Tuy nhiên, khi BESS vừa có khả năng nhận điện từ điện mặt trời vừa có thể sạc từ lưới điện, việc xác định đâu là điện mặt trời dư trở nên phức tạp.

Theo nội dung hướng dẫn, sản lượng điện dư được mua bán chỉ bao gồm lượng điện được lưu trữ từ nguồn điện mặt trời mái nhà.

Nếu hệ thống BESS có thể sạc từ nhiều nguồn khác nhau, bên bán và bên mua phải thống nhất phương án đo đếm phù hợp.

Hệ thống đo đếm cần có khả năng bóc tách:

Điện được sạc từ điện mặt trời.
Điện được sạc từ lưới.
Điện xả từ BESS.
Phần điện đủ điều kiện xác định là điện mặt trời dư để thanh toán.

Đây là vấn đề cần giải quyết từ giai đoạn thiết kế

Doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư BESS không nên chỉ quan tâm đến dung lượng pin.

Thiết kế hệ thống ngay từ đầu nên tính đến:

EMS – Energy Management System.
Smart Meter.
Luồng công suất.
Phương án đo đếm.
Logic sạc/xả.
Khả năng truy xuất dữ liệu.
Phương pháp bóc tách nguồn năng lượng.

Một hệ thống được thiết kế đúng từ đầu sẽ thuận lợi hơn rất nhiều khi làm thủ tục nghiệm thu và thanh toán điện dư.

6. Điện mặt trời lắp tại công trình là tài sản công có được bán điện dư?

Đối với hệ thống điện mặt trời lắp đặt trên công trình thuộc phạm vi tài sản công, việc bán điện dư cần được xem xét thêm các quy định về quản lý và sử dụng tài sản công.

Theo hướng dẫn, bên bán điện dư có trách nhiệm bảo đảm hoạt động bán điện:

Phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của đơn vị.
Đúng thẩm quyền.
Tuân thủ pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Đơn vị điện lực thực hiện ký hợp đồng mua bán điện theo thẩm quyền và phân cấp.

Điện lực không thực hiện chức năng thẩm định thay cho cơ quan có thẩm quyền quản lý tài sản công.

Do đó, nếu có vướng mắc liên quan đến quyền khai thác hoặc sử dụng tài sản công, bên bán điện cần làm việc với cơ quan quản lý tài sản công để được hướng dẫn.

7. Ai phải lắp thiết bị Zero-Export và thời gian nghiệm thu bao lâu?

Zero-Export hay thiết bị chống phát ngược là giải pháp ngăn điện từ hệ thống điện mặt trời phát ngược lên lưới điện.

Theo nội dung hướng dẫn, các nguồn điện:

Đấu nối từ cấp trung áp trở lên.
Không thực hiện bán điện dư.

có trách nhiệm tự trang bị giải pháp hoặc thiết bị đáp ứng yêu cầu chống phát ngược.

Đơn vị điện lực có trách nhiệm phối hợp nghiệm thu hệ thống trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được đề nghị theo nội dung được EVN hướng dẫn.

Hiện tại, theo văn bản được đề cập, cơ quan quản lý không giao EVN xây dựng riêng một tiêu chuẩn hoặc quy trình thử nghiệm Zero-Export.

Các đơn vị thực hiện trên cơ sở các quy chuẩn và yêu cầu kỹ thuật hiện hành.

Zero-Export hoạt động thế nào?

Thiết bị sẽ liên tục theo dõi công suất tại điểm đấu nối.

Khi phát hiện hệ thống điện mặt trời có xu hướng phát điện ngược ra lưới, bộ điều khiển sẽ gửi tín hiệu đến inverter để giảm công suất phát.

Mục tiêu là duy trì:

Công suất xuất lên lưới ≈ 0 kW.

Giải pháp Zero-Export đặc biệt quan trọng đối với nhà máy và doanh nghiệp chỉ sử dụng điện mặt trời cho nhu cầu nội bộ.

8. Zero-Export có bắt buộc kết nối với hệ thống giám sát của điều độ không?

Theo nội dung giải đáp, nguồn điện không bán điện dư không mặc nhiên phải kết nối thiết bị Zero-Export với hệ thống giám sát của cấp điều độ.

Thiết bị cần đáp ứng yêu cầu chống phát ngược và có khả năng thực hiện yêu cầu liên quan đến vận hành an toàn hệ thống theo quy định.

Trong khi đó, yêu cầu kết nối giám sát từ xa được áp dụng đối với các trường hợp thuộc diện bắt buộc, đặc biệt là nguồn điện đấu nối từ trung áp trở lên và có bán sản lượng điện dư.

Chủ đầu tư nên làm gì?

Ngay khi xây dựng thiết kế kỹ thuật, nên xác định rõ:

Có bán điện dư hay không.
Cấp điện áp đấu nối.
Yêu cầu giám sát từ xa.
Khả năng điều khiển inverter.
Giao thức truyền thông của thiết bị.
Khả năng tích hợp EMS, SCADA hoặc hệ thống quản lý năng lượng.

Việc lựa chọn inverter và bộ điều khiển tương thích ngay từ đầu có thể giúp giảm đáng kể chi phí phát sinh sau này.

9. Hệ thống điện mặt trời lắp trước ngày 01/01/2021 có được lắp thêm không?

Có thể phát triển thêm nguồn điện mới, nhưng cần bảo đảm không làm thay đổi quy mô công suất của hệ thống cũ đang áp dụng cơ chế FIT theo hợp đồng đã ký.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng với các doanh nghiệp đã sở hữu điện mặt trời mái nhà từ giai đoạn trước năm 2021.

Khi lắp thêm hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ, chủ đầu tư và đơn vị điện lực cần thống nhất phương án kỹ thuật và đo đếm.

Mục tiêu là bảo đảm phân tách rõ:

Hệ thống điện mặt trời cũ.
Hệ thống điện mặt trời đầu tư mới.
Sản lượng thuộc hệ thống hưởng giá FIT.
Sản lượng của hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ mới.

Nguồn điện mới không được gây ảnh hưởng đến việc xác định và thanh toán sản lượng của nguồn điện cũ.

Đo đếm tách biệt là yếu tố then chốt

Với các dự án mở rộng trên nhà máy đã có hệ thống FIT, thiết kế sơ đồ điện cần được tính toán cẩn thận ngay từ đầu.

Nếu sơ đồ đấu nối không phù hợp, việc xác định sản lượng giữa hệ thống mới và hệ thống cũ có thể gặp khó khăn.

10. Bán điện dư qua lưới điện riêng trong khu công nghiệp được tính thế nào?

Đối với doanh nghiệp nằm trong khu công nghiệp hoặc cụm công nghiệp có hệ thống lưới điện riêng, việc xác định sản lượng điện dư có cách tiếp cận khác so với khách hàng đấu nối trực tiếp với điện lực.

Theo nội dung hướng dẫn, sản lượng điện dư được xác định tại điểm giao nhận điện giữa đơn vị bán lẻ điện trong khu/cụm công nghiệp và Công ty Điện lực, theo chiều phát lên lưới.

Tỷ lệ sản lượng điện dư mua bán của nguồn điện mặt trời mái nhà về nguyên tắc được xác định theo quy định hiện hành, trong đó có trường hợp áp dụng mức không quá 50% sản lượng thực phát.

Một số trường hợp mua bán điện với khách hàng sử dụng điện lớn trong khu/cụm công nghiệp có thể thuộc cơ chế riêng theo quy định.

Hiện tại, theo nội dung được tổng hợp, chưa có một mẫu hợp đồng riêng áp dụng cho mọi trường hợp mua bán điện dư qua lưới điện kết nối riêng.

Các bên cần thống nhất:

Phương án đo đếm.
Điểm giao nhận điện.
Trách nhiệm vận hành.
Phương thức xác định sản lượng.
Hình thức và nội dung hợp đồng.

11. Quy định chuyển tiếp và hợp đồng mua bán điện dư có thời hạn bao lâu?

Các nguồn điện mặt trời mái nhà phát triển từ ngày 01/01/2021 đến trước khi quy định mới có hiệu lực nhưng chưa hoàn thành thủ tục theo quy định thì cần thực hiện theo cơ chế hiện hành.

Trường hợp chủ đầu tư có nhu cầu bán điện dư, tổ chức hoặc cá nhân cần gửi hồ sơ đề nghị theo quy định.

Theo nội dung hướng dẫn, hợp đồng mua bán điện dư có thời hạn 05 năm kể từ thời điểm nguồn điện được nghiệm thu và bên bán đã cung cấp đầy đủ hồ sơ theo yêu cầu.

Chủ đầu tư nên lưu ý

Hợp đồng mua bán điện dư không chỉ liên quan đến giá mua điện.

Doanh nghiệp cần đồng thời xem xét:

Thời hạn hợp đồng.
Phương thức xác định sản lượng.
Hệ thống đo đếm.
Thời điểm nghiệm thu.
Hồ sơ pháp lý của nguồn điện.
Trách nhiệm của mỗi bên.
Các điều kiện liên quan đến khả năng tiếp nhận của lưới điện.

12. Trạm sạc và trụ sạc xe điện có được mua bán điện trực tiếp không?

Sự phát triển nhanh của xe điện khiến nhu cầu xây dựng:

Trạm sạc ô tô điện.
Trụ sạc xe điện.
Tủ đổi pin.
Trung tâm sạc điện quy mô lớn.

ngày càng tăng.

Theo nội dung hướng dẫn, cơ chế mua bán điện trực tiếp có thể áp dụng với khách hàng sử dụng điện lớn kinh doanh dịch vụ sạc điện cho phương tiện giao thông và đấu nối từ cấp điện áp 22 kV trở lên, nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Quy định được đề cập không đặt riêng tiêu chí bắt buộc về:

Tổng công suất của trạm sạc.
Phụ tải sạc phải hoạt động độc lập.

Đơn vị điện lực sẽ căn cứ các quy định liên quan đến khách hàng sử dụng điện lớn để xem xét đối tượng có đủ điều kiện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp hay không.

Đây là nội dung rất đáng quan tâm đối với doanh nghiệp đang phát triển mô hình kết hợp:

Điện mặt trời + BESS + trạm sạc xe điện.

Tóm tắt 12 điểm quan trọng về điện mặt trời mái nhà theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP

Chủ đầu tư, nhà thầu và doanh nghiệp có thể ghi nhớ nhanh các nội dung chính sau:

Điện lực cần phối hợp với cơ quan địa phương trong quá trình tiếp nhận và trao đổi dữ liệu nguồn điện mặt trời mái nhà.
Chủ đầu tư có bán điện dư về nguyên tắc cần chủ động trang bị hệ thống đo đếm và truyền dữ liệu theo quy định.
Các bên có thể thỏa thuận tỷ lệ mua điện dư cao hơn 50% trong trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định đến hết ngày 31/12/2030.
Công suất nguồn điện tính theo inverter sử dụng đơn vị kW, còn tổng công suất tấm pin sử dụng kWp.
Điện từ BESS muốn được xác định là điện mặt trời dư cần có phương án đo đếm và bóc tách nguồn năng lượng.
Hệ thống lắp trên tài sản công phải đồng thời tuân thủ quy định về quản lý, sử dụng tài sản công.
Nguồn điện thuộc trường hợp phải chống phát ngược cần trang bị giải pháp Zero-Export phù hợp.
Không phải mọi hệ thống Zero-Export đều bắt buộc kết nối hệ thống giám sát của cấp điều độ.
Hệ thống FIT trước năm 2021 có thể xem xét lắp thêm nguồn mới nhưng cần tách biệt với hệ thống cũ.
Điện dư trong khu/cụm công nghiệp phải xác định rõ điểm giao nhận và phương án đo đếm.
Thời hạn hợp đồng mua bán điện dư theo nội dung hướng dẫn là 05 năm.
Khách hàng lớn kinh doanh dịch vụ sạc xe điện đấu nối từ 22 kV trở lên có thể thuộc đối tượng áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi đầu tư điện mặt trời mái nhà?

Các quy định mới cho thấy việc triển khai điện mặt trời mái nhà ngày càng đòi hỏi sự đồng bộ giữa pháp lý, thiết kế kỹ thuật, thiết bị và phương án vận hành.

Do đó, trước khi quyết định đầu tư, doanh nghiệp nên thực hiện đầy đủ các bước:

Khảo sát biểu đồ phụ tải thực tế.
Xác định nhu cầu tự dùng và bán điện dư.
Tính toán công suất inverter và công suất pin phù hợp.
Xác định nhu cầu BESS.
Xây dựng phương án Zero-Export nếu cần.
Thiết kế hệ thống đo đếm ngay từ đầu.
Kiểm tra cấp điện áp và điểm đấu nối.
Làm việc với đơn vị điện lực địa phương.
Chuẩn bị hồ sơ pháp lý trước khi thi công.
Lựa chọn thiết bị có khả năng tích hợp giám sát và điều khiển lâu dài.

Đặc biệt với các hệ thống công nghiệp có công suất lớn, việc chỉ tính toán số lượng tấm pin và inverter là chưa đủ.

Một thiết kế tốt cần nhìn tổng thể cả PV, inverter, BESS, EMS, công tơ, Zero-Export và phương án đấu nối.

Vtek Solar – Nhà phân phối thiết bị điện mặt trời và tổng thầu EPC

Với vai trò nhà phân phối thiết bị điện mặt trời và tổng thầu EPC, Vtek Solar thường xuyên cập nhật các chính sách và quy định mới nhằm hỗ trợ Quý Đại lý, Đối tác và Chủ đầu tư có thêm thông tin trong quá trình tư vấn, thiết kế và triển khai dự án.

Vtek Solar cung cấp các giải pháp phù hợp cho nhiều mô hình:

Điện mặt trời mái nhà doanh nghiệp.
Điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Hệ thống điện mặt trời Zero-Export.
Hệ thống Hybrid.
Hệ thống lưu trữ điện BESS.
Giải pháp EMS quản lý năng lượng.
Điện mặt trời kết hợp trạm sạc xe điện.
Thiết kế và thi công EPC điện mặt trời công nghiệp.

Nếu Quý Đại lý, Đối tác hoặc Chủ đầu tư cần tư vấn về inverter, pin lưu trữ, BESS, Zero-Export hoặc thiết kế hệ thống điện mặt trời phù hợp với các quy định mới, vui lòng liên hệ:

VTEK SOLAR

Website: Vteksolar.com
Hotline: 0908 492 942

Vtek Solar sẵn sàng đồng hành từ khâu khảo sát – thiết kế – lựa chọn thiết bị – giải pháp kỹ thuật – thi công EPC – vận hành hệ thống điện mặt trời.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tổng hợp thông tin từ văn bản và tài liệu được đề cập, nhằm hỗ trợ tham khảo trong quá trình triển khai dự án. Khi thực hiện dự án cụ thể, chủ đầu tư nên đối chiếu văn bản pháp luật gốc và làm việc với cơ quan/đơn vị điện lực có thẩm quyền tại địa phương.